Гражданскай форум – уопсастыба санаата

Дьокуускайга ыытыллыбыт Гражданскай форум Сомоҕолоһуу сылыгар ананна. Манна араас улуустартан 320-чэ кыттааччы кэллэ.

 

Гражданскай форум бастакы күн алта сиринэн үлэлээтэ. Икки күн устата аҥаардас анал үөрэтэр дьон эрэ кэпсээбэттэр, уопсастыбанньыктар, урбаанньыттар, уо.д.а. кэлэн, бэйэлэрин бырайыактарын сырдаталлар, билсэллэр-көрсөллөр, сибээс олохтууллар, барыларын долгутар боппуруостары ырытыһаллар.

Бэйэ эрэ иннин көрүммэккэ, норуот, уопсастыба туһугар кыһаллар, уопсай кыһалҕалары быһаара сатыыр дьон ханнык баҕарар кэмҥэ баар буолаллар. Кинилэри бииргэ түмэн, биир сүрүннээн биэрдэххэ, дьону хамсатар улахан күүс буолаллара саарбахтаммат. Ол иһин бу Гражданскай форум уоп­састыбанньыктары уонна бы­­лаас, муниципалитет, биисинэс бэрэстэбиитэллэрин бииргэ түмэр, уопсастыбаннай көҕүлээһиннэри күүһүрдэр, өйүүр, олоххо киллэрэр сыаллаах.

Мунньах өссө биир кэрэхсэбиллээх өрүтэ – Москваттан РФ бэрэсидьиэнин гранын пуондатын дириэктэрэ Илья Чукалин, кини солбуйааччылара кэлэн, хайдах гынан грант ылыахха сөбүн туһунан сүбэлээн, үөрэтэн бардылар. Ону тэҥэ, бастыҥ бырайыактар холобурдарын кэпсээтилэр. РФ Уопсастыбаннай балаататын уһуйааччыта Алексей Арбузов социальнай быра­йыактары тэрийэргэ үөрэттэ.

Онон түмсүү былаас аһаҕас буоларын, нэһилиэнньэ кинилэргэ итэҕэйэр, аҥаардастыы куолулаабакка, бэйэлэрэ эмиэ кыһалҕаны туоратар этиилэри, бырайыактары киллэрэ үөрэнэллэрин ситиһэр.

Былырыыҥҥыттан ыла анаммыт сирдэринэн арааран, миэстэтигэр маннык ха­­йысхалаах мунньаҕы ыыталлар. Быйыл Өймөкөөн, Алдан, Кэбээйи, Горнай улуустарыгар ыытыллан, олохтоох кыһалҕалары, боппуруостары дьүүллэспиттэрэ. Биллэрин курдук, форуму СӨ Уопсастыбаннай балаатата көҕүлээн тэрийбитэ хаһыс да сыла.

Иккис күнүгэр Балаата мунньаҕар Уһук Илин сайдыытын национальнай бырагырааматыгар көхтөөх кыттыы, Иркутскай уобалас олохтоохторугар көмөлөһүү, о.д.а. боппу­руостары көрдүлэр.

 

«КОД Якутия (Консолидация-Общество-Дело)»

Манна кэмиэрчэскэйэ суох уопсастыбаннай түмсүүлэр, эдэр урбаанньыттар уонна бы­­лаас бэрэстэбиитэллэрэ кытыннылар. Туһалаах бырайыактар, бииси­нэс, былаас, уопсастыба күүһүн хайдах бииргэ түмэр туһунан ырытыстылар. Кэпсэтиини СӨ Уопсастыбаннай балаататын гражданскай уопсастыбаны са­­йыннарыы хамыыһыйатын бэ­­рэссэдээтэлэ Галина Васильева салайан ыытта.

Сүрүннээн, көхтөөх эдэр дьон тахсан, туох туһалаах дьыаланы оҥоро сылдьалларын кэпсээтилэр. Холобур, Николай Мартынов Ленин болуоссатыгар дьоҥҥо туһалаах өҥөлөрү оҥорор уопсастыбаннай түмсүүлэргэ  аналлаах кыра офистары арыйар баҕалаах.

«Азия оҕолоро» норуоттар икки ардыларынааҕы кэмитиэт үлэһитэ Сардаана Жендринская 2022 сылга Саха сириттэн төрүттээх, омук дойдуларыгар олорор дьону түмэн, Аан дойдутааҕы форуму тэрийиэн баҕарар. Соторутааҕыта Европаҕа ыһыах буолбутун кэпсээтэ. Онно олорор дьон дойдуларын олус ахталлар, сибээстэһиэхтэрин, оҕолоругар саха тылын, сиэрин-туомун үөрэтиэхтэрин баҕараллар эбит. Ол иһин интэриниэтинэн саха тылын үөрэтэр куурустары арыйар былааннаах.

Мустубут дьон эдэр ур­­баанньыт Ирина Матвеева быра­йыагын олус сэргээтэ. Кини «Раздельный сбор вторсырья» диэн экологическай бырайыактаах. Бөҕү арааран, хос оҥорон таһаарар собуот тутулларын, үөһэттэн ыйыыны кэтэспэккэ, кини бэйэтин кыаҕынан экологическай бырайыагы үлэлэтэр. От ыйын 25 күнүгэр Ленин бо­­луоссатыгар аахсыйа ыытаары сылдьар. Кэрэхсэбиллээҕэ диэн, кини бырайыагын биһирээн, эспиэрдэр да, форум кыттааччылара да бары сүбэ-ама биэрдилэр, бэйэлэрин бырайыактарыгар ыҥырдылар, көмөлөһөргө бэлэмнэрин биллэрдилэр.  Хор, үтүө саҕалааһын биһирэбили итинник ылар кэриҥнээх.

 

“Саха сирэ – уопсай дьиэбит”

Былаһаакканы СӨ Уопсас­тыбаннай балаататын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Наталья Харенко салайан ыытта.

Манна сүүстэн тахса киһи түмсэн, сыл аҥаардаах үлэ түмүгүн таһаардылар.Бу хайысханан «Акселерационная программа для бизнеса», «Участие некоммерческого сектора в социально-экономическом развитии Якутии», «Инициативное бюджетирование», «Живое наследие Якутии», уо.д.а. бырайыактар үлэлииллэр, ону сырдаттылар. Дьиҥнээх холобурдары, сыыппаралары аҕалан, социальнай кыһалҕалары быһаарарга анаммыт гражданскай көҕүлээһини өйөөһүн чахчы үтүө түмүктээх буоларын да­­каастаатылар.

Холобур, “Олохтоох көҕүлээһиннэри өйүүр бырагыраама” чэрчитинэн, 376 муниципальнай тэриллии (85%) куонкуруска кытынна.

 

“Аһаҕас былаас”

Бу хайысханан үлэ түмүгүн таһаардылар уонна инники былааннары торумнаатылар. Сүрүннээн үлэлии турар со­­куоннары тупсаран, дьоҥҥо-но­руокка дьиҥ туһалаах буоларын ситиһиэхтэрин баҕарар кыт­тааччылар түмүстүлэр.

Холобур, “Народный правотворец” бырайыакка нэһи­лиэнньэ быраабы айар, оҥорор кыаҕын көҕүлүүллэр, өйүүллэр. Ситэриилээх былаас уорганнара аһаҕас буолалларын сити­һэллэр. Хас биирдии киһи со­­куону оҥорор уорганнарга бэ­­йэтин ­этиитин киллэрэр бы­­рааптаах. Бу былаһаакка ол ­этиилэри Мэктиэ суругар киллэрэн, былаас уорганнарыгар тиэрдэр соруктаах.

 

 

Форум норуоту сомоҕолоото

Николай Барамыгин, СӨ Уопсастыбаннай балаататын чилиэнэ:

— Бастатан туран, өрөспүүбүлүкэ салалтатыгар махтаныахха наада. Элбэх улуустан уопсастыбанньыктар сылга биирдэ кэлэн, түмсэр кыахтаналлар. Бүгүҥҥү форумҥа 320 киһи кэлэн кытынна. Биһиги үс сүрүн хайысханан үлэлээтибит: арыгыны утары охсуһуу, айылҕа харыстабыла уонна патриотическай иитии.

Билигин дьон түмсэргэ баҕалаах. Ырыынак усулуобуйатыгар соҕотох киһи ырааппат. Түмүстэҕинэ эрэ, норуот күүһүрэр. Кыһалҕа үөскээн, күчүмэҕэйдээх кэмнэргэ сомоҕолостоҕуна эрэ, олоҕун сааһылыыр. Быйыл өрөспүүбүлүкэҕэ Сомоҕолоһуу сыла биллэриллибитэ саамай сөптөөх дии саныыбын. Саха сирин нэһилиэнньэтэ, уопсастыбанньыктар, былаас уорганнара бары сомоҕолоһон, норуот олоҕун тупсарарга бииргэ үлэлиэхпитин наада. Форум сомоҕолоһууну тэрийэргэ улахан суолталаах тэрээһин. Судаарыстыба уонна уопсастыба көдьүүстээхтик бииргэ дьайсалларын түмүгэ көһүннэ, форум сыалын ситтэ дии саныыбын.

 

Ирина Мартынова, урбаанньыт:

— Дьиҥэ, мин манна улаханнык эрэммэккэ эрэ кэлбитим. Маннык сэҥээриэхтэрэ дии санаабатаҕым. Онон соһуйдум, үөрдүм. Холобур, ыччат миниистирин солбуйааччы тута сарсын дьыалабыай көрсүһүүгэ ыҥырда. Кэмиэрчэскэйэ суох түмсүүгүн регистрациялаатаххына, мөлүйүөннээх грант ылыаххын сөп диэн буолла. Онтон да атын этиилэр киирдилэр, онон форум үлэтиттэн астынным.

 

 

Сергей Кутуков, кадеттар оскуолаларын иитээччитэ:

—Интэриэһинэйи, элбэҕи биллим-иһиттим. Атыттары көрдүм. Манна Уопсастыбаннай балаата үлэтин түмүгэ көстөр дии санаатым. Дьон уопуттарын атастаһаллар, оннооҕор тута төлөпүөннэрин нүөмэрин бэрсэн бараллар. Бу форум туһунан алҕаска истэн кэлбитим. Онон олус элбэҕи кэтэспэтэҕим, тугу этэллэрин истиэм диэн кэлбитим. Онтум олус көхтөөх, сэргэх эйгэлээх эбит. Үгүс мөккүөр, кэпсэтии тахсар. Инникитин бэйэм уопсастыбаҕа туһалаах дьыала оҥорорбор санаа үөскээтэ.

 

 

Илья Чукалин, РФ бэрэсидьиэнин гранын пуондатын дириэктэрэ:

— Саха сирин сүрүн баайа – дьоно-сэргэтэ. Төрөөбүт сиргитин, дойдугутун сайыннарарга элбэх санаалааххытын, этиилээххитин астына бэлиэтиибит. Олоххо көхтөөх, интэриэһинэй, дьиҥ туһалаах бырайыактары олоххо киллэрэр дьон олороллорун Гражданскай форум өссө төгүл көрдөрдө. Уонунан бырайыактар РФ бэрэсидьиэнин гранын ылбыттара. Быйыл 11 бырайыак номнуо өйөбүлү ылла, ый бүтүөр диэри өссө эбиллэригэр эрэнэбит.

 

 

Сыыппара

РФ бэрэсидьиэнин гранын пуондата ыыппыт 5 куонкуруһугар

8430 бырайыагы өйөөн, 18 миллиард суумалаах үп көрүллүбүт.

 

Ангелина Васильева, «Саха сирэ» хаһыат, edersaas.ru

 

 

 

0
0